De Oorsprong van Relatie (13) Drie vormen van liefde verbonden

Passie, Vriendschap en Toewijding

Het Grieks kent voor 'liefde' meerdere termen. In het algemene taalgebruik kent zij voornamelijk de woorden eros en philia. Eros betekent verlangen en passie. Philia staat voor vriendschap en verbinding. Maar.... deze vormen zijn niet het fundament. Niet de 'dragende kracht' die een relatie langdurig in stand kunnen houden.

Er is nog een derde vorm, die in het oude Grieks als Agapè nog bestond. Het was een zelden gebruikt woord, dat zou duiden op iets dat diep platonisch was. In het oude klassieke Grieks van Aristoteles en Plato kwam het woord nog wel eens voor. Maar eigenlijk was het, toen al, een oud vergeten woord. Iets dat nog amper werd gebruikt in de spreektaal.

Toen de Bijbelschrijvers van het nieuwe Testament een woord moesten vinden dat Gods liefde beschrijft, konden ze bij lange na niet uit de voeten met eros en philia. Ze ontdekten deze derde term en hebben zich deze toegeëigend en dit onbekende vergeten woord nieuwe inhoud gegeven.

Een literaire exclusieve Bijbelse term

Het is dus meer een exclusieve 'Bijbelse' term geworden dan een algemeen gebruikt woord om liefde mee te beschrijven. Een religieuze en literaire term die feitelijk een buitenaardse vorm van liefde beschrijft. En zo is Agapè het woord geworden voor de liefde van God.

Dat is wat 1 Johannes 4:10 ons ook verklaard: “Hierin is de liefde, niet dat wij God lief hebben gekregen, maar dat Hij ons liefhad"

Het is niet de liefde die wij 'van nature' vanuit onze wereld kennen, maar wat vanuit de hemel tot ons komt. Want agapè liefde is het fundament, de basis. Het is niet soft, het is de dragende kracht van relaties. Dat is de liefde die volgens:

1 Korintiërs 13:7 “alles bedekt, alles gelooft, alles hoopt en alles verdraagt”

Agapè is namelijk geen gevoel, maar een wilsbesluit. Het is daarmee dus ook geen gepassioneerde reactie op aantrekkelijkheid, maar ook niet de afhankelijke koestering van vriendschap. Agapé is een bewuste keuze voor toewijding, die niet afhankelijk is van een opwelling.

Wat is EROS en kan het een relatie dragen?

Eros is een sterke kracht. Het is dynamisch, levenslustig en vol passie. Het is de motor van intimiteit, maar kan ook kwetsbaar zijn. Het kan een relatie starten en geeft de vurige warmte aan een relatie. Maar Eros is ook op zichzelf gericht. Het ontvangt gemakkelijk en consumeert graag. Eros is impulsief en vaak afhankelijk van schoonheid en aantrekkingskracht. Van dat wat opwindt.

Maar Eros alléén kan een relatie niet dragen.

Seks en intimiteit is niet de veiligheid en geborgenheid die onze eigen identiteit bevestigd en die de verbondenheid van de relatie moet garanderen. Dat kan Eros helemaal niet! Want als Eros de basis is en het wankelt, wankelt de hele relatie.

Dat is precies wat we vandaag in onze maatschappij overvloedig aantreffen.

Want seks is een plat gebruiksvoorwerp geworden. Seks is juist losgemaakt van belofte en losgekoppeld van trouw. Seks is echt niet alleen maar losbandigheid. Het is een wezenlijk onderdeel van relaties, ook in trouwe relaties. Maar seks is wel een hele arme maat, als het onze zelfwaarde moet bevestigen.

Onwetendheid en misleiding maakt dat Eros toch vaak de maatstaf is. Omdat we niet eens weten hoeveel meer er nog is. Want echte toewijding aan een ander als bewuste keuze kennen we niet meer of nog maar amper. En zelfbeheersing over opwellingen en explosieve impulsen is zeker niet meer iets wat we nu nog leren.

Integendeel!

We worden 'aangemoedigd' om ongeveer elke impuls maar gewoon te volgen. "Luister naar wat goed voor je voelt en doe wat goed voelt voor je. Dat is oké!"

Wat is PHILIA en kan het een relatie dragen?

Philia is als een vriendschappelijke liefde, die meer gebaseerd is op wederzijdse genegenheid. Het is als de liefde tussen broers en zussen, vrienden en kameraden en gelijkgestemden. Maar ook zoals we die tussen geloofsgenoten kennen.

Philia heeft een andere kracht en kan veiliger voelen. Met Philia staan mensen niet boven elkaar, maar naast elkaar. Zij is onmisbaar om gezonde gemeenschappen te kunnen vormen.

Maar ook Philia alléén, is niet in staat om een relatie te dragen.

Philia voelt wel als onvoorwaardelijke liefde, maar dat is het niet. Philia werkt tussen gelijken en leeft van wederkerigheid. Het is verbinding op inhoud. Zolang we elkaar nog kunnen herkennen als gelijken, is Philia daar. Zij vraagt inzet en loyaliteit van beide kanten. "Ik bevestig jou, als jij mij bevestigd"

Philia is gericht op 'wij' en op 'ons' en niet op absolute zelfopoffering. Het is niet gericht op jou, op 'de ander' zeg maar. En zo is ook Philia een functioneel verbond. Als het eenzijdig wordt, dan dooft Philia langzaam uit en sterft af. Op dat verwijt lopen veel relaties stuk. "Ik draag alles, jij doet niets"

Het fundament en de dragende kracht is AGAPE

Maar de dragende kracht onder Eros en Philia is een liefde die niet is gebaseerd op aantrekkingskracht of gevoel (eros) en ook niet op herkenning en verbinding (philia) Het is een vorm van liefde die onvoorwaardelijk is, omdat de ander er geen invloed op heeft.

Het fundament als de dragende kracht

Agapè is niet afhankelijk van fases. Agapè stopt niet als de aantrekkingskracht vervaagt of vervalt en ook niet als de ander geen wederdienst terug levert of afstand houdt. Zij 'geeft' zonder enige garantie dat ze er iets voor terug krijgt of iets terug verlangt. Agapè zegt: "Ik geef omdat ik je liefheb"

God heeft geen relatie met ons omdat wij Hém zo goed begrijpen, of omdat Hij ons zo mooi vindt. Hij houdt van ons, omdat hij voor ons gekozen heeft en omdat wat Hij beloofd heeft. Het is een verbond, waarin God zuiver is en volledig trouw blijft. En dat is de enige pure vorm van echte veiligheid en geborgenheid.

Je zou kunnen zeggen:

Philia verbindt het hart

Eros verbindt het lichaam

Agapè verbindt de ziel

Samen verbonden in perfectie, gedragen door Gods liefde

Eros en Philia zijn belangrijk in gezonde menselijke relaties. Maar zonder een bewuste keuze om de ander lief te hebben boven jezelf en te offeren en te dragen, zónder dat op een weegschaal te leggen, is het met smalle toewijding. Met te weinig bewust gekozen verantwoordelijkheid, dat ook een crisis kan doorstaan.

Want zonder agapè groeit het meestal uit naar een relatie waarin het grootste controlemechanisme, de weegschaal is. Daarop wordt geven en nemen gewogen. Gebaseerd op verwachtingen van de tegenprestatie. Want we stoppen te geven, als we vinden dat de bijdrage van de ander niet meer in balans is.

Het is een valkuil als we zeggen dat de passionele verliefdheid van het begin, van eros, transformeert naar het 'houden van' van Philia en dat dit dan 'liefde' is. Want dan missen we de kern als we niet willen begrijpen dat niet kán zonder een klein stukje agapè van Gods liefde. Die eros en philia verbindt en draagt tot de liefde die volkomen, intens en onvoorwaardelijk is.

Dat is opoffering en toewijding, die niet is gebaseerd op een gevoel, maar op een wilsbesluit en de trouw aan een gemaakte keuze en een belofte die is gedaan. Niet als slachtoffer, maar met de controle van iemand die verantwoordelijkheid heeft. Want alleen dat komt in de buurt van Gods liefde...

Amen!

#ikbeneenkindvanGod