De Oorsprong van Relatie (12) Als zelfbeheersing niet meer bestaat

Oude wijsheid die nog altijd waarheid blijkt

Mijn reis in deze serie is een doorlopende confrontatie met mijzelf en mijn eigen verleden. Hoe eenvoudig en beperkt mijn denken soms was, en hoe weinig ik heb begrepen van wat relatie in de kern eigenlijk vraagt. Zeker als ik dat nu afzet tegen de wijsheid die hierover uit de Bijbel stroomt.

Ik ontdek hoe het feitelijk bedoeld is, maar ook waarom.

De Bijbelse gedachte wordt al snel gezien als een beperkend juk. Maar wie dit wat beter bestudeert, ziet juist de beschermende rijkdom. De wijsheid die een sterke gevlochten verbinding en een diepe worteling veroorzaakt. Voor relaties die de slijtage van de tijd kunnen doorstaan.

En dat zijn helaas NIET de relaties van onze huidige samenleving. Wij leven in een instant- en consumptiemaatschappij waarin zelfbeheersing en geduld niet worden gestimuleerd, maar systematisch ondermijnd.

Seks zonder consequenties

De traditie om als maagd het huwelijk in te gaan wordt in onze cultuur gezien als een totaal achterhaald concept. Toch is het nog niet zo lang geleden dat dit in het Westen heel normaal was, zelfs nog binnen mijn eigen levensperiode.

De grote breuk kwam met de introductie van de pil in de jaren zestig. Voor het eerst werd seks losgekoppeld van voortplanting en de levenslange verantwoordelijkheid voor de gevolgen. Seks kon nu worden losgemaakt van het dragen van een nieuw leven.

In dezelfde periode werden, geïnspireerd door Freud en nieuwe psychologische inzichten, lichamelijke impulsen gezien als iets dat vooral niet mocht worden onderdrukt. Zelfbeheersing werd neergezet als ongezonde rem, met het risico op gevaarlijke uitbarstingen.

Die cocktail zorgde ervoor dat een eeuwenlange traditie in korte tijd overboord ging. Zelfbeheersing als deugd werd verdacht gemaakt en de pil brak de ban van beperking en verantwoordelijkheid. Seksualiteit werd steeds meer een consumentenproduct waar weinig nog echt exclusief aan is.

In veel relaties van vandaag is seks niets nieuws meer. Het lichaam aanbieden als een uniek geschenk in de relatie met een partner voor het leven, wie kan dat nog?

Laten we daar de zuiverheid van Gods oorspronkelijke plan eens naast zetten.

Het Bijbelse evenwicht

Ik geef u een controversiële tekst uit 1 Korinthiërs 7:4 “De vrouw heeft niet de beschikking over haar eigen lichaam, maar de man. En evenzo heeft ook de man niet de beschikking over zijn eigen lichaam, maar de vrouw.”

Laat dat eens op u inwerken. Allereerst, een betere getuige dat God tussen man en vrouw een volkomen zuiver evenwicht heeft bedoelt, is er bijna niet. Want dit beschrijft geen machtsverdeling, maar juist de opheffing van macht over elkaar.

Het impliceert volledige gelijkwaardigheid én volledige verantwoordelijkheid. Geen van beiden mag het lichaam van de ander claimen, maar ook geen van beiden mag zich eraan onttrekken als een machtsmiddel.

Seksualiteit wordt hier niet gedefinieerd als een recht, maar als een volledige wederzijdse overgave binnen het verbond van vertrouwen.

Zelfbeheersing

De grote sleutel hierin is echter zelfbeheersing. Want in dit evenwicht past het de man niet om seks op te eisen, en de vrouw niet om haar lichaam als machtsmiddel in te zetten tegenover zijn verlangen.

Dit wat de Bijbel over zelfbeheersing zegt in Spreuken 16:32 “Een man die zijn emoties kan bedwingen is machtiger dan een sterke krijger, en wie zijn hartstocht beheerst, is sterker dan wie een stad inneemt.”

Zelfbeheersing is geen ondergeschikte deugd, maar een geestelijke kracht die groter is dan bewonderenswaardig lijkende uiterlijke prestaties.

Bijbels gezien is seksuele onthouding vóór het huwelijk dan ook geen doel op zich. Dat het binnen religies vaak als een harde regel werd opgelegd, zonder onderwijs over de innerlijke waarde ervan, is een kwalijke tekortkoming van de kerk en de ouders als opvoeders. Zelfbeheersing leren is namelijk deel van vorming: leren dat je lichaam niet de baas is, maar ondergeschikt aan ziel en geest.

De kern van die les is: “Ik ben geen slaaf van mijn hormonen. Mijn verlangen is geen commando dat ik blindelings moet volgen. Ik kan kiezen voor een hoger doel.”

Wie zo leren omgaan met hun verlangens, die bouwen aan een karakter dat later ook in relaties zal standhouden.

Want wie deze school heeft doorlopen is geen ongeduldige adolescent die het huwelijk binnen komt als iemand die denkt dat hij nu eindelijk zijn “recht” kan komen opeisen. Maar als een gevormde man of vrouw, die opoffering kent omdat hij of zij eerst de eigen innerlijke chaos heeft leren beheersen.

Relaties, veiligheid en ware vrijheid

Zelfbeheersing maakt het mogelijk om fysieke energie om te buigen naar andere vormen van liefde: vriendschap (philia), dienstbaarheid en toewijding. In zo’n volgorde leer je de ander eerst kennen als een ziel en geest, lang voordat je het lichaam deelt. En er ligt een hele diepe rijkdom in die volgorde.

Wie zijn primaire drang leert beheersen, ziet seks niet als iets dat verdient is of opgeëist mag worden, maar als iets dat hij mag ontvangen en schenken binnen veiligheid en vertrouwen. Zo iemand is voorbereid om een relatie te kunnen dragen. Hij of zij kan het eigen verlangen parkeren om zich eerst te zeker te stellen waar die ander is: “Hoe is het met jou? Voel jij je veilig? Zijn we verbonden?”

Dat schept ruimte voor echte vrijheid.

Een vrouw in relatie met zo’n man voelt zich geen object dat moet voldoen aan een verlangen, maar veilig, gerespecteerd en gezien. Dáár ontstaat pas ruimte voor ware seksualiteit: ongedwongen, wederkerig, en geworteld in toewijding in plaats van onderhandeling.

Dat is hier de paradox: alleen door zelfbeheersing schep je de voorwaarden voor echte, vrije overgave. Dan wordt seksualiteit geen ruilmiddel of prestatie, maar een geschenk dat meerdere vormen van liefde samenbindt.

Een generatie zonder muren

Onze wereld heeft veel van Gods oorspronkelijke plan misvormd. De taal en wens van het lichaam zijn bovenaan gezet, met een ravage in relaties en seksualiteit als gevolg.

Spreuken 25:28 zegt hierover: “Een mens zonder zelfbeheersing (zonder bedwinging van zijn geest) is als een stad waarvan de muren gesloopt zijn.”

Deze metafoor uit die tijd is veelzeggend. Een stad zonder muren is niet vrij, maar kwetsbaar en weerloos, een prooi voor elke vijand. Zo is ook de mens zonder enkrateia: elke prikkel, elk verlangen, elk beeld kan ongefilterd binnenkomen en huishouden. Zo iemand is geen heerser over zijn innerlijk, maar een speelbal ervan. Dat is geen vrijheid, maar innerlijke slavernij.

In onze cultuur hebben we de muren van de stad gesloopt onder het mom van "bevrijd" zijn, zonder een veilig huis ervoor terug te bouwen. We promoten seksuele vrijheid en vroegrijpheid als een recht, maar we leveren generaties af die helemaal niet weten wat 'relatie hebben' in de kern betekent.

Ze zoeken voortdurende bevestiging van buitenaf, meten zichzelf en hun eigen prestaties in de wereld af aan de illusies online. Social Media is de maatstaf en Influencers zijn de voorbeelden, maar deze bron is onmetelijk breed en biedt geen enkel betrouwbaar kader.

Voldoen aan deze onrealistische beelden is onmogelijk en maakt onze jeugd innerlijk onthecht, onwetend en doorlopend onrustig.

Juridische schijnveiligheid

Relaties beginnen vandaag eerst met juridische zekerheden en voorwaarden. Die kunnen we “zelfbescherming” noemen, maar het drukt feitelijk wantrouwen uit.

Zonder innerlijke stabiliteit en zelfbeheersing kunnen en durven mensen hun partner niet 'werkelijk' te vertrouwen en zich in overgave 'uit te leveren' aan de ander. Dat betekent onherroepelijk dat iemand dus vaak zal terugvallen op alleen 'zichzelf' te vertrouwen. Dat is dan de veiligheid.

Het wordt uiteindelijk een uitputtende strijd om macht en gelijk, met relaties die breken. Of resulteert in relaties waar de verbinding van binnen allang gestorven is. Een goed huwelijk breekt zelden op één groot moment, maar op een lange optelsom van onbeheerste reacties, scherpe woorden en de weigering om het eigen gelijk uit te stellen.

Zonder de muur van zelfbeheersing is er geen ruimte voor geduld, luisteren of genade, maar alleen voor directe ontlading van wat je op dat moment voelt.

Ik heb mij daar zelf ook schuldig aan gemaakt, en noemde het “eerlijk zijn” omdat ik zei wat ik voelde. Maar eerlijkheid zonder zelfbeheersing kan een verhulde vorm van vernietiging zijn.

We zien een ravage terug in seksualiteit en relaties

De ravage van die ingestorte muren zien we overal: ruzies die escaleren door één niet ingeslikt scheldwoord, relaties die verworden tot onderhandelingen over behoeften en prestaties, seksualiteit die niet langer de liefdestaal van het verbond is, maar als de taal van een transactie wordt gebruikt.

Zonder zelfbeheersing wordt de man al snel eisend, geleid door een drang die hij niet heeft leren beheersen. De vrouw kan haar lichaam dan niet meer aanbieden als een koninklijk geschenk in veiligheid, maar moet het verdedigen of haar lichaam strategisch inzetten om zelf overeind te blijven en te krijgen wat zij wil.

Het resultaat is groeiende onderhandeling en toenemende eenzaamheid.

In Galaten zien we hoe de vruchten van de Geest worden benoemt. Dit eindigt met zelfbeheersing. Het Griekse woord is “enkrateia” en betekent kracht over zichzelf. Deze kracht staat niet los, maar is ingebed in deze voorbeelden van sterke stille krachten van goedheid.

Galaten 5:22 "De vrucht van de Geest is echter: liefde, blijdschap, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, geloof, zachtmoedigheid, zelfbeheersing."

Maar de sleutel ligt in het eerste woord waar het Griekse woord Agapè voor is gebruikt. Dat is vertaald met ons woord liefde dat de lading niet kan dragen.

Agapè is geen passionele liefde (eros) en geen vriendschappelijke liefde (philia), maar het is de dragende vorm van liefde, die onvoorwaardelijk is. De bodem en zekerheid onder elke relatie.

Agapè is geen gevoel, maar een wilsbesluit. Het is wat mij betreft ook de kern van het hele evangelie. Daarom verdient agapè als onderwerp een eigen, verdiepend deel.

We vechten om twee vormen van liefde te verbinden. Passie en Vriendschap! Maar we missen de derde.

De onvoorwaardelijke liefde die alles verbindt en draagt. Want dat is het doel.

Wordt vervolgd…

#ikbeneenkindvanGod