De oorsprong van relatie: (3) Voeden en verzorgen is niet genoeg.
- Week van de Leek
- 10 okt 2025
- 7 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 10 dec 2025
We waren gebleven bij het vernuft van Gods schepping. Hij die het zo wonderlijk heeft gemaakt dat Hij de 'geestelijke relatie' in een 'fysieke vorm' heeft gegoten. Dat is heel bijzonder. De hunkering naar lichamelijk contact is dus niet alleen maar verbonden met de aanraking zelf, maar ook wat het geestelijk met je doet.
We zagen de uitwerking ervan op de resusaapjes, die tegen de martelingen in, tóch het fysieke contact bleven zoeken. En dat was in dit geval zeker niet omdat het contact zo prettig was. Maar goed, hoe triest en gruwelijk dat experiment ook was. Het waren wel apen en geen mensen, nietwaar?
Nou.... Dan heb ik voor u toch ook een luid en duidelijk sprekend voorbeeld met ménsen. Een vreselijk, onbedoeld experiment dat generaties heeft getekend. En het was goed om daarvoor éérst het Harlow-experiment te leren kennen. Want daarmee kunnen we de les van de weeshuizen beter begrijpen.
De les van de weeshuizen
Het is 1915 wanneer kinderarts Dr. Henry Chapin een schokkend verslag presenteert op een jaarvergadering van artsen in Atlanta. In weeshuizen sterft op dat moment 60 tot 90% van alle baby's. In sommige tehuizen loopt dat op tot bijna 100% onder kinderen jonger dan twee jaar.
De medische wereld van die tijd ziet dit als een "onvermijdelijk biologisch lot" van "zwakke" kinderen. De omstandigheden in de tehuizen zijn immers goed; Perfecte hygiëne en keurige medische zorg. Juist ingericht volgens de laatste richtlijnen.
De ontdekking van de Bacterie
Want.... de recente ontdekking van bacteriën door Louis Pasteur en Robert Koch heeft geleid tot angst voor aanraking. En dat leidde tot een strikt hygiënisch en medisch regime in ziekenhuizen en tehuizen. Kinderen moeten schoon, geïsoleerd en “veilig” worden gehouden. En... dat gebeurt dan ook keurig.
Maar Dr. Henry Dwight Chapin kent een andere werkelijkheid. Het Bellevue Hospital, waar hij als kinderarts werkt, heeft speciaal voor gevangenismoeders een aparte ruimte. Een afdeling waar zwangere gedetineerden, afgescheiden van de rest van de wereld, mogen bevallen.
Daar was misschien niet de perfecte hygiene. Geen strikte protocollen, maar daar waren wel 'moeders'. Criminelen die het liefst zélf maar hun kinderen moesten aanraken, nietwaar? Dus deze baby's kregen borstvoeding, hadden huidcontact en (liefdevolle) aanraking en kregen in hun eerste periode, soms jaren, een fysieke relatie. Met hun eigen moeder!
Maar... de babysterfte op déze afdelingen lag onder de 5%!
Hygiene en afstand redt geen levens
De ironie hiervan is dat juist de baby's van "criminele moeders" wél overleven, terwijl de baby's in de "fatsoenlijke" weeshuizen massaal sterven. En dat is dus niet door ondervoeding, onhygiënische zorg en infecties, maar door een gebrek aan liefde, contact en genegenheid.
Chapins conclusie is een aanklacht tegen het medische establishment. Die, in eerste instantie, verdedigend en vijandig reageren. Zijn werk wordt genegeerd of tegengewerkt. Tijdschriften weigeren zijn rapporten te plaatsen. Te activistisch! Maar heel langzaam begint toch zijn boodschap door te dringen.
In 1926 schrijft hij nog een felle aanklacht via pamfletten: "De baby’s sterven nu niet aan infecties, maar aan eenzaamheid. We hebben wél de ziektekiemen overwonnen, maar niet de verwaarlozing." Maar pas 11 jaar later worden zijn aanbevelingen de basis van Public Welfare Law (1937)
Het echte probleem is nog veel groter
Maar dit was het echte probleem nog niet. Het wordt nog heel veel erger! Houdt u vast! Dit waren namelijk niet alleen de voorschriften voor weeshuizen, dit was een heel maatschappelijk systeem! Doordrenkt in de hele westerse wereld.
We gaan nog een heel klein stapje verder terug in de tijd.
Tussen 1830 en 1850 wordt, éérst in de Engelse hogere klasse, een koud, liefdeloos opvoedsysteem populair. Deze "Victoriaanse" mentaliteit verspreidt zich snel over West-Europa en Noord-Amerika.
Het "Victoriaanse" opvoedsysteem
Dit systeem stimuleert:
Beheersing boven emotie: zelfdiscipline, plichtsgevoel, orde, en zedelijkheid gelden als de hoogste deugden.
Afkeer van lichamelijkheid: lichamelijke expressie (zoals aanraken, huilen, troosten) word gezien als zwak of onzedelijk.
Angst voor besmetting en immoraliteit: Lichamelijke hygiene en 'morele' zuiverheid worden tot één ideaal samengevoegd.
Vorming door tucht: De opvoeding moet “de wil breken” om een gehoorzame, fatsoenlijke burger te kunnen afleveren.
Voor een deel is het gebaseerd op het religieuze puriteinse gedachtegoed dat mensen van nature bedorven zijn. Ook een kind is daarin niet onschuldig. Het is gewoon een “kleine zondaar” die discipline en gebod nodig heeft. Het lijkt zelfs heel behoorlijk op de waarden van de sekte, waarin ik ben opgegroeid.
Twee belangrijke figuren zijn 'de grote verspreiders' van deze opvoedstijl over ongeveer de hele westerse wereld. Het zijn geen morele kruisvaarders, maar dit zijn artsen! Wetenschappers. Zij halen de religieuze context eruit en maken dit tot een medisch wetenschappelijk opvoedsysteem. Voor een volledige samenleving!
Dr. Luther Emmett Holt (1855-1924)
Hij is de Amerikaanse voorloper. Emmett Holt is de meest een invloedrijke Amerikaanse Kinderarts van dat moment. Zijn boek "The Care and Feeding of Children" (1894) wordt de moderne 'opvoedbijbel' voor de Amerikaanse middenklasse. Het zijn oude 'Victoriaanse' tradities in een nieuw jasje, gebaseerd op drie principes:
Strikte regelmaat: vaste voedingen, vaste slaaptijden, geen troost bij huilen.
Afstandelijkheid: aanraking, wiegen en knuffelen werden ontmoedigd
Hygiëne boven alles: steriel voedsel, steriele omgeving, steriele omgang.
Enkele letterlijke richtlijnen uit zijn boek zijn:
Een baby mag je nooit in slaap wiegen.
Kus je baby niet op de mond.
Huilen is niet schadelijk; het traint de longen.
Een baby moet al vroeg leren zichzelf te beheersen.
Zijn gids werd verplichte literatuur op verpleegopleidingen en door duizenden artsen geadviseerd. In de VS werd het verspreid via de Children’s Bureau en zelfs vertaald in meerdere talen. Zijn methoden werden toegepast in ziekenhuizen, weeshuizen, kraamafdelingen én uiteraard ook in de gezinnen in de samenleving.
Sir Frederic Truby King (1858-1938)
Hij is de verspreider op wereldschaal. King is een arts uit Nieuw Zeeland, die is beïnvloedt door Holt. Hij richt de Plunket Society op, een invloedrijke organisatie voor moeder- en kindzorg. Zijn methodes werden dominant in het hele Britse Gemenebest. De Victoriaans principes zijn hetzelfde.
De klok is koning, geen verwennerij, Strikte routines voor alles. Van slapen tot spelen en naar buiten gaan, alles wordt ingericht op een vast tijdschema. Maar hun advies was niet langer gebaseerd op 'traditie', maar op objectieve, medische waarheid. En dat was juist wat deze adviezen zo gezaghebbend maakte.
Wereldwijde verspreiding
Hun boeken werden in miljoenen exemplaren verkocht en vertaald. De Plunket Society van King creëerde een netwerk van verpleegkundigen die het "juiste" systeem persoonlijk bij moeders thuis kwamen onderwijzen en controleren. Deze methodes werden ook overgenomen in kraamklinieken en ziekenhuizen.
Generaties van verpleegkundigen werden opgeleid in het Holt- of King-systeem, waardoor deze opvattingen decennialang werden doorgegeven als de enige juiste manier. En ik denk dat we nog steeds niet helemaal van die erfenis af zijn.
Via miljoenen uitgegeven brochures werd dit dus 'de standaard' van 1890–1930.
Een combinatie van steriele, hygiënische en ‘wetenschappelijke’ zorg:
Baby's niet voeden als ze huilen, maar op strikte vaste tijden voeden. Het huilen van baby's is 'lichaamsbeweging' en toegeven aan huilen verpest alle moeite. Maar ook wiegen of met de kinderwagen rijden om ze te troosten was uit den boze.
Contact moest worden vermeden. Ze werden niet opgepakt, niet geknuffeld, niet aangeraakt. Niet op schoot, niet troosten of oppakken op verzoek, niet spelen met jonge baby’s en zeker niet kussen.
Dit kille, afstandelijke opvoedsysteem was dus, enkele generaties lang, de algemeen geaccepteerde standaard.
Dan terug naar het Harlow Experiment
En dan gaan we ook weer even terug naar het experiment van Harry Harlow en naar de verschrikkelijke gevolgen van de afwezigheid van relatie.
En dan kijken we nu even niet alleen naar de 'uitkomsten' van zijn experimenten serie, maar nu juist ook even naar de kille, klinisch-afstandelijke 'manier' van de uitvoering van het onderzoek. Door de persoon Harry Harlow. En dan bedoel ik met name ook het onbewogen 'vastleggen' van deze wrede martelingen.
De generatie van de Tweede Wereldoorlog
En wat als we dan in vergelijking hiermee ook eens kijken naar alle bekende kopstukken in de tijd van de Tweede Wereldoorlog? Want Harry Harlow is namelijk geboren in 1905.
Een kind in precies de generaties van de koude en afstandelijk opvoeding!
Net als: Goebels (1887) Hitler (1889) en Himmler (1900) Of Joseph Mengele (1911) Anton Mussert (1894) Mussolini (1883) Maar ook de vrouwelijke kampbeesten Ilse Koch (1906) Maria Mandl (1912) en Irma Grese (1923)
Toeval?
Misschien!
Het hoeft natuurlijk niet direct een causaal verband te betekenen. Maar... toch wil ik wel graag met u deze 'denkrichting' nog even voortzetten. Want dit is wél 'de volwassen generatie' van de oorlogstijd. 'Gevormd' in een cultuur waarin gezag ver bóven empathie staat. Met afstandelijkheid, gehoorzaamheid en emotionele onderdrukking.
Het was ook een tijd van 'uitzonderlijke en georganiseerde' wreedheid. Uitgevoerd door heel veel verschillende mensen op meerdere plekken tegelijk. Want het Duitse SS-personeel in de kampen bedroeg zo'n 60.000 mensen, waarvan ook 3.500 vrouwen. En deze harde, stoïcijnse opvoedcultuur was immers een systeem van de hele "Europese samenleving" Die heel veel mensen geraakt moet hebben.
Het is het breed geaccepteerde traditionele systeem ook in kerken en scholen. Een systeem dat elk verantwoordelijkheidsgevoel smoort. Het gezag regeert; Niet te snel van slag zijn en je emoties onder controle houden. Vertraagd reageren.... Zo kun je immers ook wégkijken. Het beruchte collectieve excuus van "Wir haben es nich gewust" is wat hier precies bij aansluit.
Onze geschiedenis is dus heel veel meer dan een historische les en een triest hoofdstuk in onze geschiedenis. Het is ook een bevestiging voor de waarheid van de aapjes van Harlow in deel 2.
De drievoud en de dualiteit
God heeft ons zo ontzagwekkend geschapen, dat onze diepste, onzichtbare geestelijke behoefte, de honger naar verbinding en liefde, zichtbaar en meetbaar is gemaakt. In ons fysieke lichaam. De uitwerking kunnen we immers lichamelijk zien gebeuren, als er geestelijk iets aan ontbreekt. Het is met onze biologie verweven. Relatie is daarom geen keuze, maar de oorsprong van ons bestaan.
We kunnen niet kiezen om géén relatie te hebben. Want zonder een vorm van relatie kwijnen we weg of gaan we dood. En dat wat we in de oorsprong zijn verloren na de zondeval, is 'de relatie' met onze Schepper.
Hij heeft dit in een drievoudige verbinding ontworpen en geschapen. Naar Zijn evenbeeld. Maar we hebben hier nu bewezen en kunnen zien, dat als dát is beschadigt en kapot wordt gemaakt, het volkomen kwaadaardigheid wordt. Onredelijk, grillig, gevaarlijk en in staat tot een weerzinwekkende en zinloze wreedheid. Die zelfs de dierenwereld niet kent.
En dat is de invulling van het kwaad. Een duale verbinding in plaats van een drievoudige relatie. De drievoud en de dualiteit komt zéker nog aan bod, dus blijf deze serie volgen....
Opmerkingen